cây Thanh mai – một loại dược liệu quý và là cây ăn quả bản địa giàu tiềm năng.
1. Danh pháp, tên gọi và giải thích
•    Tên tiếng Anh: Box Myrtle, Bayberry hoặc Chinese Bayberry. [1, 2]
•    Tên khoa học: Myrica esculenta Buch.-Ham. ex D. Don hoặc Myrica rubra Sieb. & Zucc. (thuộc họ Thanh mai / Dâu rượu - Myricaceae). 
•    Tên Đông y / Tên tiếng Trung: 杨梅 (Phên âm: Yángméi – Hán Việt: Dương mai). Bộ phận quả làm thuốc gọi là Thanh mai tử (青梅子).
•    Tên dân gian: Dâu rượu, Dâu rừng, Dâu tiên.
•    Giải thích tên gọi:
o    "Thanh mai" (青梅) nghĩa gốc là quả mơ xanh, nhưng ở Việt Nam tên gọi này thường được chuyển dịch và định danh cho loài dâu rượu rừng.
o    Tên gọi "Dâu rượu" bắt nguồn từ việc quả có gai thịt sần sùi mọng nước trông giống quả dâu tằm, khi chín có mùi thơm nhẹ và thường được nhân dân thu hái về lên men làm rượu uống rất ngon. 

2. Mô tả hình thái và phân bố
•    Mô tả hình thái:
o    Thanh mai là cây gỗ nhỏ hoặc cây bụi, cao từ 0.4 – 10m. Thân phân cành sớm, tán rộng. Cành non thường phủ lông tơ.
o    Lá xanh quanh năm, mọc so le, hình thìa hoặc mác ngược, mép lá có thể nguyên hoặc có răng cưa nhỏ ở phần đỉnh.
o    Quả hình cầu, đường kính khoảng 1 – 2 cm. Bề mặt quả sần sùi do có nhiều gai thịt mọng nước xếp sát nhau. Khi chưa chín quả có màu xanh, khi chín chuyển sang màu đỏ tươi, đỏ sẫm hoặc tím bầm. Hạch cứng bên trong dính sát vào cùi thịt. 
•    Phân bố:
o    Trên thế giới: Cây bản địa của vùng cận nhiệt đới bao gồm Nepal, Ấn Độ, Nam Trung Quốc, Bhutan, Myanmar, Thái Lan.
o    Tại Việt Nam: Mọc hoang tự nhiên ở các vùng núi thấp, trung du trải dài từ Bắc vào Trung: Quảng Ninh, Lào Cai (Vườn quốc gia Hoàng Liên), Yên Bái, Lạng Sơn, Nghệ An, Hà Tĩnh, đặc biệt nhiều tại các tỉnh miền Trung như Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế và vùng núi Langbian (Lâm Đồng).

3. Thu hái, chế biến và thành phần hóa học
•    Thu hái & Chế biến:
o    Quả chín rộ vào đầu mùa hè (khoảng từ tháng 4 đến tháng 6 dương lịch). Người dân hái quả chín bằng tay, tránh dập nát. Vỏ thân và vỏ rễ có thể thu hoạch quanh năm.
o    Chế biến: Quả tươi có cấu tạo gai thịt dễ bám bụi bẩn và là nơi trú ngụ của sâu non/dòi (ấu trùng côn trùng), do đó cần ngâm nước muối loãng từ 20 – 30 phút trước khi ăn hoặc chế biến. Quả có thể phơi/sấy khô làm thuốc, hoặc đem ngâm đường làm siro, ngâm rượu, làm ô mai. 
•    Thành phần hóa học:
o    Quả chứa nhiều axit hữu cơ, đường đơn (glucose, rhamnose, galactose), Vitamin C, vitamin nhóm B (thiamine, riboflavin) và carotene.
o    Đặc biệt giàu các hợp chất chống oxy hóa mạnh thuộc nhóm Phenolic, Flavonoid, Anthocyanin, Proanthocyanidin oligomeric (OPC), axit gallic, Myricetin (có ở lá, vỏ và quả) và Quercetin (chủ yếu ở lá).

4. Tính vị và công dụng (Y học cổ truyền & Hiện đại)
•    Tính vị: Quả có vị chua, ngọt, tính bình (hoặc mát), hương thơm đặc trưng. Vỏ thân có vị đắng, chát, tính ấm. 
•    Công dụng theo Y học cổ truyền:
o    Quả giúp thanh nhiệt, kiện tỳ vị, bổ phổi, làm dịu dạ dày và lợi trung tiện. Thường dùng chữa các chứng rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy, lỵ, ho do nóng phổi, giải rượu.
o    Vỏ thân và vỏ rễ dùng sắc uống hoặc sấy khô tán bột để trị các vết thương bầm tím, xuất huyết, nhiễm trùng ngoài da hoặc dùng súc miệng trị sâu răng. 
•    Công dụng theo Y học hiện đại:
o    Chống lão hóa & Bảo vệ tim mạch: Hàm lượng OPC và Anthocyanin cực cao giúp dọn dẹp gốc tự do, bảo vệ thành mạch, hạ cholesterol xấu (LDL), ngăn ngừa xơ vữa động mạch và bảo vệ tế bào thần kinh.
o    Kháng viêm & Kháng khuẩn: Các chiết xuất từ thanh mai hỗ trợ ức chế các phản ứng viêm và bảo vệ niêm mạc đường tiêu hóa. 
5. Nghiên cứu khoa học, độc tính và tác dụng phụ
•    Nghiên cứu khoa học: Các thực nghiệm sinh học chỉ ra hoạt chất Cyanidin-3-glucoside (C3G) và Myricetin trong thanh mai có khả năng bắt gốc tự do DPPH rất mạnh. Nghiên cứu về tinh dầu phân lập từ cây thanh mai cho thấy hoạt tính kháng viêm tương đương với thuốc giảm đau Diclofenac nhờ cơ chế ức chế sản sinh yếu tố hoại tử u TNF-α. 
•    Độc tính: Thanh mai được đánh giá là một loại quả và dược liệu có độc tính rất thấp, an toàn khi dùng đúng liều lượng. 
•    Tác dụng phụ & Lưu ý kỵ bối:
o    Do quả có tính axit cao, tránh ăn lúc đói vì có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày. Người bị viêm loét dạ dày đại tràng nên hạn chế ăn.
o    Tương kỵ: Không ăn cùng dưa chuột (làm phân hủy Vitamin C); không ăn cùng hải sản (Vitamin C kết hợp với asen trong hải sản có thể tạo ra hợp chất độc hại); không uống cùng sữa (axit gây kết tủa protein trong sữa làm đầy bụng, khó tiêu). 
6. Ứng dụng kinh tế và kỹ thuật trồng dược liệu
•    Ứng dụng kinh tế: Thanh mai là loài cây đa mục đích. Quả tạo ra chuỗi giá trị thương mại lớn thông qua việc ăn tươi hoặc chế biến sâu thành nước ép, siro, ô mai, mứt và rượu vang hảo hạng. Cây có tán rộng, xanh quanh năm nên còn có thể trồng làm cây phòng hộ ổn định đất dốc hoặc cây tôn tạo cảnh quan.
•    Vùng đất phát triển phù hợp: Cây ưa khí hậu cận nhiệt đới hoặc ôn đới núi cao (độ cao từ 1.500m – 2.500m so với mực nước biển). Phát triển tốt trên đất đồi núi dốc, đất rừng tái sinh, đất có độ thoát nước tốt, chịu được đất nghèo dinh dưỡng nhờ khả năng cộng sinh cố định đạm ở rễ. 
•    Cách trồng dược liệu:
o    Nhân giống: Thường nhân giống bằng hạt (cần xử lý sáp ngoài vỏ hạt) hoặc phổ biến hơn là phương pháp ghép nêm, chiết cành từ cây mẹ có năng suất cao để rút ngắn thời gian cho quả.
o    Chăm sóc: Trồng vào đầu mùa mưa để cây nhanh bén rễ. Giai đoạn đầu cần làm cỏ và giữ ẩm. Khi cây lớn, cần cắt tỉa các cành sát gốc để tạo độ thông thoáng cho tán, giúp kích thích ra hoa kết quả. Cây có hiện tượng tự rụng quả sinh lý khi chín, nên ở các vùng chuyên canh quy mô lớn, người trồng cần theo dõi sát sao để thu hoạch kịp thời