Bạch biển đậu là hạt già phơi khô của cây đậu ván trắng, nổi tiếng trong Đông y với công dụng kiện tỳ, hóa thấp và giải độc. Dược liệu này có tên khoa học là Lablab purpureus (L.) Sweet, tiếng Anh gọi là White Lablab Bean hoặc Hyacinth Bean.
Tên Gọi và Giải Thích• Tên tiếng Anh: White lablab bean, Hyacinth bean.
• Tên khoa học: Lablab purpureus (L.) Sweet (đồng danh: Dolichos lablab L.).
• Tên Đông y (Tên dược): Bạch biển đậu (Semen Lablab album).
• Tên dân gian: Đậu ván trắng, đậu ván, bạch đậu, nga mi đậu, bạch mai đậu. Người Tày gọi là thúa pản khao, người Dao gọi là tập bẩy pẹ.
• Giải thích tên gọi: "Bạch" nghĩa là màu trắng, "biển" là dẹp/rộng, "đậu" là hạt đậu. Tên gọi chỉ hình dáng hạt dẹp và lớp vỏ khô có màu trắng ngà khi chín.
Công Dụng và Cách Dùng• Công dụng theo Đông y: Vị ngọt, tính hơi ôn (ấm), vào hai kinh tỳ và vị. Giúp bổ tỳ vị, thanh nhiệt, trừ thấp, giải cảm nắng (giải thử) và giải độc (ngộ độc thức ăn, cá nóc, thạch tín).
• Chủ trị: Ăn uống không tiêu, đầy bụng, tiêu chảy, kiết lỵ, cơ thể mệt mỏi do tỳ vị hư yếu, phụ nữ ra khí hư (bạch đới).
• Cách dùng: Dùng dạng hạt khô (sao vàng hoặc sống), sắc nước uống hoặc nấu cháo ăn. Liều dùng thông từ 8g đến 20g mỗi ngày.
Tác Dụng Phụ và Lưu Ý• Độc tính tự nhiên: Hạt đậu ván sống chứa một lượng nhỏ hợp chất cyanogenic glycoside (chất sinh độc tố cyanua), do đó không nên ăn sống hoặc dùng hàm lượng quá cao khi chưa nấu chín kỹ.
• Lưu ý: Người bị phong hàn, đầy bụng do lạnh thực sự hoặc thấp nhiệt tích trệ nặng mà chưa biểu hiện hư nhược nên cẩn trọng khi dùng. Nên sao vàng dược liệu trước khi sắc để giảm tính lạnh/thấp và tăng cường vị thuốc kiện tỳ.
Nguồn Gốc và Phân Bố Trồng Ở Đâu• Nguồn gốc: Cây đậu ván trắng có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới châu Á và châu Phi, sau đó được nhân giống rộng rãi ở nhiều nước Á Đông như Trung Quốc, Ấn Độ và Việt Nam.
• Trồng ở đâu tại Việt Nam: Cây được trồng khắp nơi trên cả nước, từ vùng đồng bằng đến trung du và miền núi (thường được trồng giàn ở các hộ gia đình hoặc làm cây che bóng, lấy hạt và rau ăn hàng ngày).